فصل هفتم - درس سیزدهم


۱) از اواخر قرن چهارم تا اوایل قرن هفتم هجری، سه سلسلهٔ .......... در ایران حکومت کردند.  
   پاسخ:ترک تبار ص78   ص غ – پاسخ کوتاه 
  ۲
 )غزنویان دودمانی تر ک تبار بودند که چون حکومت خود را از شهر........ آغاز کردند به این نام مشهور شدند.
پاسخ: غزنین (غزنه) ص78  
   

 ۳)سلطان محمود غزنوی چندین بار به ............... لشکرکشی کرد و به همین سبب در تاریخ شهرت یافت.
پاسخ: هندوستان ص78    پاسخ کوتاه –  ص  غ   

 ۴) هدف سلطان محمود غزنوی از حمله به هندوستان چه بود؟
پاسخ: اگر چه این لشکرکشی ها به بهانهٔ رواج اسلام صورت می گرفت اما در اصل به طمع ثروت هنگفتی بود که در این کشور وجود داشت.وی در این لشکرکشی ها مناطقی از هندوستان را تصرف نمود و معبد سومَنات را خراب کرد.    ص78 
 
۵) قدرت و حکومت غزنویان بر نیروی نظامی استواربود. ص غ- جا خالی
   پاسخ: صحیح   ص78   

 ۶) یکی از نوادگان سلجوق )جدّ سلجوقیان( به نام......... پس از شکست سلطان مسعود غزنوی، در نیشابور بر تخت نشست.
پاسخ: طُغِرل    ص 79     

 ۷ )علت نام گذاری سلسله سلجوقی چه بود؟
پاسخ: چون جد طغرل بنیان گذاراین سلسله ،سلجوق نام داشت . 
 
۸  )  چه کسی قدرت سلجوقیان را استحکام بخشید؟
پاسخ:الف-آلب ارسلان ،چون او توانست با راهنمایی خواجه نظام الملک وزیر، رقیبان داخلی را سرکوب
کند و بر قدرت و استحکام حکومت سلجوقی بیفزاید.
ب-آلب ارسلان همچنین به ارمنستان و گرجستان لشکرکشی کرد.
ج-او در نبرد مَلازگِرد در سال 463 ق رومیان را شکست سختی داد و امپراتور روم شرقی را به اسارت گرفت و در نتیجهٔ این پیروزی، بخش های وسیعی از آسیای صغیر به تصرف سپاهیان سلجوقی درآمد. 
ص79    

  ۹) اوج قدرت سلجوقیان در چه زمانی بود؟
پاسخ: در زمان سلطان ملکشاه پسر آلب ارسلان ص80   

۱۰) پایتخت سلجوقیان در زمان سلطان ملکشاه کدام شهر بود؟ ص غ- پاسخ کوتاه –جور کردنی – جاخالی پاسخ: اصفهان         ص80 
    ۱۱) نام سه سلسله ترک تبار رابنویسید.
پاسخ: غزنویان ، سلجوقیان ، خوارزمشاهیان  ص 81-75 
  
۱۲) چرا پایه های حکومت خوارزمشاهیان چندان محکم نبود؟
پاسخ:زیرا از یک سو، خلیفهٔ عباسی فرمانروایی آنها را به رسمیت نمی شناخت و از سوی دیگر، تسلطی بر فرمانروایان محلی نداشتند. ص82   

۱۳) چرا در بین سه سلسلهٔ ترک تبار، سلجوقیان اهمیت بیشتری در تاریخ ایران داشتند؟
پاسخ:الف- قدرت و استحکام حکومت سلجوقیان بر تمام ایران
ب- جنگ با امپراتوری روم شرقی درمحل ملازگرد و شکست دادن آن ها و اسیر گرفتن امپراتور
ج) وسعت محدودهٔ جغرافیایی ایران با زمان ساسانیان برابری می کرد و از ماوراء النهر در شرق تا دریای مدیترانه در غرب گسترش یافته بود. ص80-79  

فصل هفتم- درس چهاردهم
۱) در رأس حکومت سلجوقی،.................... قرار داشت.     ص غ – جاخالی
پاسخ: سلطان   ص84 
۲)حکومت سلجوقی قدرت وعظمت خود را با سیاست و کفایت وزیران ایرانی به دست آورده بود. ص غ -جاخالی
پاسخ :صحیح ص84  

  ۳)نام دو وزیر کاردان ایرانی که نقش مهمی در ادارة حکومت سلجوقی داشتند بنویسید.
پاسخ: عمید الملک کندری ، خواجه نظام الملک ص85-84 
 
۴) یکی از وظایف مهم وزیران، تنظیم رابطهٔ سلطان با خلیفه و دیگر فرمانروایان بود. ص  غ – پاسخ کوتاه -جاخالی
پاسخ :صحیح ص85 
 
۵) دیوان های دورهٔ سلجوقی را به موارد مشابه امروز مربوط کنید.  
  (.............)عرَضْ                                          سازمان امور اقتصادی و مالیاتی
  (.............)اشراف                                          وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح
  (.............)  استیفا                                          
وزارت کشور              
                                                                      سازمان بازرسی کل کشور      
  پاسخ : عرض = وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح            
اشراف = سازمان بازرسی کل کشور          
استیفا  = سازمان امور اقتصادی و مالیاتی  ص86    

 ۶) خواجه نظام الملک مدارسی در شهرهای مختلف بنیان گذاشت که همگی ...........آنها خوانده می شدند.
پاسخ : نظامیه     ص86 
  
۷) مدارس نظامیه توسط چه کسی و در کدام شهر ها تأسیس شد؟
پاسخ: خواجه نظام الملک درشهر های نیشابور، اصفهان و بغداد         ص86  

۸) امام محمد غزالی، عاِلم بزرگ ایرانی از استادان نظامیه بود.  ص غ - جاخالی
پاسخ: صحیح     ص86   

۹ ) پایتخت های سلجوقیان را نام ببرید؟  
 
پاسخ: ری، نیشابور و اصفهان     ص87  
 
۱۰ ) جلوه های مهم هنر دوره سلجوقی کدامند؟
پاسخ: ساختن ظروف سفالین لعاب دار و بدون لعاب و ظروف زرین فام یا طلایی که با نقش و نگار های مختلف تزئین شده بود. ص88   

فصل هشتم- درس پانزدهم   

۱ ) مغولان از اقوام بیابانگردی بودند که در سرزمین........ واقع در شمال چین و جنوب سیبری می زیستند.
پاسخ: مغولستان      ص92 
 
۲) چنگیزبرای ادارهٔ کشور، مجموعه قوانینی را باعنوان.......... چنگیزی تدوین کرد و به اجرا گذاشت.
پاسخ: یاسای   ص92        ص غ- پاسخ کوتاه
 
۳ ) یکی از اصول مهم یاسای چنگیزی را بنویسید.
 پاسخ: کسانی که خود را تسلیم سپاه مغول می کردند، از قتل و غارت در امان بودند، اما آنان که مقاومت می کردند، باید قتل عام و غارت می شدند. ص92  

 ۴ ) مغولان در زمان خوارزمشاهیان به ایران هجوم آوردند.  ص غ – پاسخ کوتاه – جاخالی- چهار جوابی
پاسخ: صحیح ص92  

 ۵  ) بهانه حمله چنگیزبه ایران چه بود؟
پاسخ: در زمان سلطان محمد خوارزمشاه وقتی اعضای یک کاروان تجاری مغول به یکی از شهرهای ایران آمده بودند، به دستور حاکم آن شهر به جرم جاسوسی دستگیر و کشته شدند.  چنگیزخان این موضوع را بهانه قرار داد و با لشکری عظیم به ایران هجوم آورد. ص92 
 
۶) علّت هجوم مغولان به ایران فقط قتل اعضای کاروان تجاری آنها بود؟
پاسخ: خیر ،علت هایی مانند: افزایش جمعیت قبایل مغول، کمبود مراتع ، تصاحب سرزمین های آباد و ثروت آن سرزمین ها، ضعیف بودن حکومت خوارزمشاهیان و تسلط نداشتن بر فرمانروایان محلّی  ، اختلافات و درگیر یهای داخلی در ایران  ص92-93 
  
۷) هجوم هولناک چنگیز، یکی از فجایع تاریخ ایران بود.  ص غ – جاخالی –پاسخ کوتاه
پاسخ: صحیح ص94  
۸ ) هلاکوخان پس از نابودی خلافت عباسی، حکومت ایلخانان را تأسیس کرد. ص غ –جا خالی – پاسخ کوتاه – چهار جوابی
پاسخ: صحیح ص 94  
 
 ۹) اوضاع سیاسی ایران در دوره ایلخانان چگونه بود؟
پاسخ: 1- ایران از نظر سیاسی یکپارچه و متحد شد  
۲-حکام و سرداران محلی تحت حاکمیت و سلطهٔ مغولان، قرار گرفتند.
۳- حکومت ایلخانان با سایر حکومت های مغولی در آسیا ودولت های اروپایی ارتباط برقرار کرد.
۴-اروپاییان هم پس از جنگ های صلیبی، بیش از گذشته علاقه مند بودند که با کشورهای
مسلمان و آسیایی، رابطهٔ سیاسی و بازرگانی داشته باشند. ص94  
 
۱۰) یکی از مهم ترین قیام ها،همزمان بافروپاشی ایلخانان،  قیام ...........بود. ص غ – پاسخ کوتاه پاسخ: سربداران ص95 
  
۱۱) قیام سربداران از روستای .......... در سبز وار آغاز شد.
پاسخ: باشتین   ص95 
  
۱۲ ) مردم سبزوار بر اثر تعلیمات چه کسانی بر ضد حکومت ایلخانان قیام کردند؟
پاسخ: شیخ خلیفه و شیخ حسن جوری ص95 
  
۱۳) شعارسربداران چه بود؟
پاسخ: «سر به دار می دهیم، تن به ذلّت نمی دهیم»    ص96 
  
۱۴) حکومت تیموریان به وسیله ........... تأسیس شد.
پاسخ: تیمور گورکانی ص 96   

 فصل هشتم- درس شانزدهم
 
۱ ) نیاکان ما چگونه بر روی ویرانه های دوره مغولان، شهرهای آباد ساختند؟
پاسخ: پس از هجوم مغولان به ایران، دانشمندان و بزرگان ایرانی با به جان خریدن خطرهای زیاد به
مغولان نزدیک شدند. آنها می کوشیدند که خوی خشن و ویرانگربیابانگردان مغول را مهار کنند ومانع خونریزی بیشتر شوند. بزرگان ایرانی همچنین تلاش می کردند که مغولان را با فرهنگ و تمدن ایرانی
اسلامی آشنا کنند و راه و رسم کشورداری را به آنان بیاموزند. ص98  

 ۲) یکی از کارهای ارزشمند خواجه نصیرالدین طوسی، تشویق هلاکو به ساختن......... بود.
پاسخ: رصدخانۀ مراغه  ص98  

 ۳ ) یکی ازکار های مهم خواجه رشید الدین فضل الله بنای ............ بود.
پاسخ: ربع رشیدی   ص99   

 ۴) نام دو دانشمند ایرانی که در دوره ایلخانان آثار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشتند چه بود؟
پاسخ: خواجه نصیرالدین طوسی ، خواجه رشید الدین فضل الله       ص99 

  ۵ )کتاب جوامع التواریخ اثر کدام وزیردانشمند ایرانی است؟
پاسخ: خواجه رشید الدین فضل الله      ص99  ۶) اقدامات غازان خان ایلخان مغول در ایران کدامند؟
پاسخ: 1-غازا ن خان به تشویق و راهنمایی وزیر خود، خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی، اقدام به اصلاح امور اداری، مالی و قضایی کرد. 
 ۲-به روزگار او، شُنْب غازان در تبریز با دوازده بنای مهم مانند
بیمارستان، مسجد، کاخ، مدرسه، کتابخانه و ... بر پا شد.
 ۳  -هم زمان در بسیاری از شهرها مسجدی بزرگ و در کنار آن گرمابه ای برای تأمین هزینهٔ نگاهداری مسجد ساختند.   ص100   

 ۷ ) اولجایتو ایلخان مغول در پایتخت خود سلطانیه آرامگاهی برای خود بنا کرد که به .........معروف است.
پاسخ: گنبد سلطانیه ص100 

    ۸ ) در زمان جانشینان تیمور نیز هنر و ادبیات و معماری رشد چشمگیری یافت.          ص غ
پاسخ: صحیح      ص101   

 ۹) شیوه حکومتی شاهرخ پادشاه تیموری چگونه بود؟
پاسخ: شاهرخ پسر تیمور که تحت تأثیر فرهنگ و تمدن ایران قرار داشت، راه پدر را در جنگ و خونریزی ادامه نداد. درزمان او هرات به پایتختی تیموریان انتخاب و به یکی از بزر گترین وباشکوه ترین شهرهای ایران تبدیل شد. به سبب توجه و علاقهٔ شاهرخ به ادب و هنر، تعداد زیادی از شاعران، هنرمندان و معماران نامداربه این شهر آمدند. همچنین مدارس و کتابخانه های متعددی به فرمان او در هرات ساخته شد و جویندگان علم و دانش را از گوشه و کنارایران به خود جذب کرد.   ص101 
  
۱۰) همسر شاهرخ پادشاه تیموری چه نام داشت و چه اثری از او به یادگار مانده است؟
پاسخ: گوهرشادنام داشت ومسجد گوهرشاد در جوار حرم حضرت امام رضا(ع) از او به یادگار مانده است. ص101