فصل پنجم -درس نهم


 ۱)شبه جزیرهٔ عربستان که جزیرة العرب نیز نامیده می شود در جنوب غربی آسیا واقع شده است. ص غ  
 
پاسخ: صحیح ص  ۴۸
  
۲) ساکنان جزیرة العرب را قوم عرب تشکیل می دادند.  ص غ – جا خالی
پاسخ: صحیح ص  ۴۹ 
 
۳) اوضاع و شرایط اجتماعی و فرهنگی مردم عربستان در دوران پیش از بعثت، به گونه ای بود که از آن به عصر........ یاد می شود.
پاسخ:جاهلیت        ص۴۹ 
 
۴) ویژگی های عصر جاهلیت کدامند؟
پاسخ: الف-درآن زمان بیشتر عرب ها بت می پرستیدند وکعبه، خانهٔ خدا را از بت های گوناگون پر کرده بودند.
ب-اعراب در دوران جاهلیت بهرهٔ چندانی از علم و دانش نداشتند و عده کمی از آنها می توانستند بخوانند و بنویسند.  
ج-در آن دوره،زنان اغلب از مقام و موقعیت پایینی برخوردار بودند. 
د-اعراب جاهلی نسبت به قبیلهٔ خود تعصب شدید و کورکورانه ای نشان می دادند.
هـ- تعصب قبیله ای موجب بروز کینه وحس انتقام جویی در میان قبایل مختلف عرب شده بود وجنگ و خونریز ی های پیاپی را به دنبال داشت.
  و- کمبود غذا و سایر نیازهای زندگی عامل دیگری برای گسترش درگیری های قبیله ای و رواج غارت گری بود.       ص۴۹ 
  ۵
) به دلیل پاکدامنی و درستکاری حضرت محمد(ص) مردم مکه او را.......... می خواندند. 
جا خالی – ص غ –پاسخ کوتاه
پاسخ:محمد امین    ص۴۹ 
 
۶) حضرت محمد(ص) کوه های اطراف مکه و از جمله غار ....... را برای عبادت پروردگار یکتای خویش برگزید.
پاسخ:حرا  ص۴۹  
 
۷) فرشتهٔ وحی در غار حرا برحضرت محمد (ص) نازل شد و فرمان پیامبریش را از جانب خداوند ابلاغ کرد.     ص غ- جا خالی
پاسخ: صحیح     ص۴۹ 
 
۸) نخستین کسانی که به رسول خدا ایمان آوردند چه نام داشتند؟
پاسخ: حضرت خدیجه و حضرت علی  ص۴۹  
 
۹) رسول خدا درآغاز بعثت به صورت........... و........ مردم را به پرستش خدای یگانه و ایمان به روز رستاخیز دعوت می کرد.
پاسخ: فردی و پنهانی  ص۴۹ 
 
۱۰ )دعوت پنهانی پیامبر چندسال طول کشید؟
پاسخ:سه سال        ص ۵۰   
  
۱۱) پیامبر اکرم (ص)در آغاز دعوت آشکار، نخست چه کسانی را به اسلام دعوت کرد؟
پاسخ: پیامبر مأموریت یافت نخست خویشاوندان و سپس عموم مردم را آشکارا به اسلام دعوت نماید.   ص ۵۰  
  
۱۲) چرا اشراف قریش از گسترش اسلام دچار بیم و هراس شدند؟
( چه عواملی موجب دشمنی اشراف و بزرگان مکه با پیامبر می شد؟)
پاسخ: اشراف مکه به ویژه بزرگان قبیلهٔ قریش مانند ابولهب، ابوجهل و ابوسفیان که بر مکه حکومت می کردند ازگسترش دین اسلام و مخالفت آشکار آن با افکار و عقاید جاهلی، دچار بیم و هراس شدند. ص ۵۰ 
 
۱۳) نخستین شهیدان راه اسلام چه نام داشتند؟
پاسخ: یاسر وسمیه ص۵۱ 
   
۱۴) در تحریم اقتصادی و اجتماعی مسلمانان، پیامبر ویارانش در کجا زندگی می کردند؟
پاسخ : در یکی از درّه های اطراف مکه به نام «شعب ابوطالب » ص۵۱ 
 
۱۵) انصار چه کسانی بودند؟
پاسخ : در تاریخ اسلام به گروهی از ساکنان مدینه که با پیامبر پیمان بستند و آن حضرت را یاری کردند، انصار(یاری کنندگان)می گویند.  ص۵۲  
 
۱۶) مهاجرین چه کسانی بودند؟
پاسخ :گروهی از مسلمانان که اموال و دارایی خود را رها نمودند و از مکه به مدینه رفتند، به
مهاجرین(هجرت کنندگان)معروف هستند.     ص۵۲  
 
۱۷) نخستین اقدام پیامبر پس از ورود به مدینه چه بود؟
پاسخ : ایجاد مسجدی برای انجام امور عبادی، اجتماعی،علمی و سیاسی بود .  ص۵۲ 
 
۱۸) مهمترین اقدامات پیامبر اکرم (ص)پس ورود به مدینه کدامند؟
پاسخ : الف- ایجاد مسجدی برای انجام امور عبادی، اجتماعی،علمی و سیاسی
 ب- پیمان برادری به جای تعصّب قومی و قبیله ای
 ج- پیما ن نامۀسیاسی از طرف مسلمانان با  تعدادی از قبایل یهودکه در شهر مدینه و اطراف آن سکونت داشتند. ص۵۳  
 
۱۹) در زمان پیامبرچندین جنگ میان مسلمانان ودشمنان  رخ داد که به آن ها ......... و.......... گفته می شود.
پاسخ : غزوه و سریه        ص۵۳ 
 
۲۰) پیامبر اکرم (ص) چه توصیه هایی در جنگ ها به مسلمانان می کرد؟
پاسخ : پیامبر همواره پیروانش را به رعایت اصول اخلاقی و ارزش های انسانی در جنگ ها توصیه می نمود؛ او به ویژه سفارش می کرد با اسیران خو ش رفتاری نمایند و از تخریب و غارت اموال مردم در جنگ پرهیز کنند.  آن حضرت همچنین مراقب بودکه مسلمانان همانند مشرکان رفتار نکنند. ص۵۳ 
 
۲۱) پیامبر اکرم (ص) در غدیر خم در باره حضرت علی (ع) چه فرمود؟
پاسخ : ای مردم، هرکس که من پیشوای او هستم، پس این علی پیشوای اوست؛
خداوندا، دوستداران او را دوست بدار و دشمنانش را دشمن باش    ص۵۴ 
 
۲۲) پیامبر اعظم (ص) در محل ............. علی (ع) را به جانشینی خود معرفی نمود.
پاسخ :غدیر خم  ص۵۴  
 
۲۳) پیامبر اعظم (ص) در محل غدیر خم ...........  را به جانشینی خود معرفی نمود.
پاسخ : علی (ع)  ص۵۴  
  
۲۴) از خصوصیات اخلاقی و شیوه حکومت پیامبر اکرم ( ص) چندمورد ذکر کنید.
پاسخ :الف-رسول خدا آراسته به صفات نیکی چون مهربانی، گذشت، پارسایی و ساده زیستی بود.
ب- بُخل، حسد، آز و طمع در وجود اوراه نداشت. 
 ج-او هدف از بعثت خود را ترویج ارزش های اخلاقی بیان می کرد و تربیت و رستگاری انسان ها را برتر و بالاتر از هر کاردیگر می شمرد.
د-آن حضرت از اصل مشورت برای مشارکت دادن مردم در امور حکومت به خوبی بهره می گرفت و پس از مشورت با اصحاب اقدام به تصمیم گیری در مسائل مهم سیاسی و نظامی می کرد.   ص۵۴  
  
۲۵) در جنگ خندق چه کسی پیشنهاد کندن خندق را به پیامبر داد؟
پاسخ :سلمان فارسی  ص۵۴ 
  
فصل پنجم- درس دهم
 ۱)لحظاتی پس از رحلت پیامبر تعدادی از انصارومهاجرین در محلی به نام ......... گرد آمدند و دربارهٔ جانشینی پیامبر به گفت وگو پرداختند.
پاسخ : سَقیفهٔ بنی ساعده         ص۵۴ 
 
۲) امام (ع) در دوره سه خلیفه چه نقشی ایفا کردند؟
پاسخ: امام علی با وجود آنکه شایسته و مستحق جانشینی پیامبر بود، به منظورجلوگیری از تفرقه مسلمانان سکوت کرد.
در دوران سه خلیفهٔ قبلی، آن حضرت به تفسیر قرآن، تربیت شاگردان
و پاسخ گویی به سؤالات دینی مردم می پرداخت.  همچنین ایشان به عمران وآبادی و احداث نخلستان ها توجه زیادی داشت.       ص۵۶ 
 
۳) چه عاملی موجب مخالفت و دشمنی ریاست طلبان و ثروت اندوزان با امام علی (ع)در زمان خلافت ایشان  شد؟
پاسخ: اصرار علی(ع) بر عمل به قرآن و سنت پیامبر و اجرای عدالت   ص۵۶   ۴)سه جنگ امام علی (ع) در دوران خلافتش کدامند؟
پاسخ: جَمَل، صِفّین و نَهرَوان     ص۵۷  
  
۵) مهم ترین ویژگی ها و دستاوردهای حکومت امام علی کدامند؟
پاسخ: الف- ساده زیستی و مقابله با اشراف یگری
 ب- تأکید بر عدالت 
ج - برگزیدن افراد صالح به حکومت ولایات 
د- مدارا با مخالفان          ص۵۸-۵۹ 
 
۶) چرا امام حسن(ع) صلح با معاویه را پذیرفت؟
پاسخ: بسیاری از یاران و سپاهیان آن حضرت تمایلی به نبرد نداشتند و فقط گروه اندکی آمادهٔ جهاد بودند. این درحالی بود که معاویه، با وعدهٔ دادن پول و مقام ، بسیاری از رؤسای قبایل و حتی یاران نزدیک امام را فریب داده وجذب خودکرده بود.  درچنین اوضاعی، امام ناچارشد پیشنهاد صلح معاویه را بپذیرد .  ص ۵۹ 
 
۷) نماینده امام حسین(ع) برای مردم کوفه جهت بیعت باا مام که بود؟
پاسخ:مسلم بن عقیل   ص۶۰ 
 
۸) امام حسین (ع) در باره هدف از قیام عاشورا چه فرمود؟
پاسخ:«هدف من اصلاح امت جدّم رسول الله، امر به معروف و نهی از منکر و پیاده کردن سیرهٔ رسول الله و پدرم علی بن ابیطالب است .» ص۶۱ 
   
۹) چه کسی با سخنرانی های خود اهداف قیام کربلا و چهرهٔ واقعی حکومت ستمکار
بنی امیه را برای همگان آشکار کرد؟
پاسخ: حضرت زینب (س) ص۶۱ 
  
فصل ششم- درس یازدهم 
 ۱) هنگام ظهور اسلام در شبه جزیرهٔ عربستان،...... بر ایران، حکومت می کرد.
 ص غ-پاسخ کوتاه –چهار جوابی
پاسخ: خسرو پرویز      ص۶۴   
 
۲) چه عواملی موجب نارضایتی مردم ایران از حکومت ساسانی و در نتیجه سقوط آن حکومت شد؟
پاسخ:الف- شورش های فرماندهان ودخالت آنها در رقابت های سیاسی،موجب تضعیف  روحیهٔ سپاهیان و کاهش توان جنگی آنان شده بود.
ب- وجود نظام طبقاتی، بی عدالتی ها و تبعیض های اجتماعی و مالیات های سنگین
ج-بر اثر طغیان رودهای دجله و فرات و شکسته شدن سدها، بخش های وسیعی از
زمین ها و مزارع حاصلخیز در بین النهرین که منبع درآمد مهمّی برای حکومت بود، از بین رفت .
د- قحطی و شیوع بیماری های طاعون و وبا، اوضاع را بدتر کرد.     ص۶۴   
 
۳) ارتش ساسانی در کدام جنگ ها ازاعراب مسلمان شکست خورد؟
پاسخ: قادسیه  ،نهاوند ص۶۵   
   
۴) آخرین پادشاه ساسانی که بود وچگونه کشته شد؟
پاسخ: یزدگرد سوم به دست آسیابانی در مرو به قتل رسید. ص۶۵  
 
۵) تفاوت حکومت های اُمویان وعباسیان در برخورد با ایرانیان چگونه بوده است؟
پاسخ: اُمویان اقوام غیرعرب از جمله ایرانیان را مورد تحقیر و توهین قرار می دادند و
اجازه نمی دادند مقام و منصب های مهم، مانند حکومت ولایات یا فرماندهی سپاه را عهده دار شوند. خلفای عباسی بر خلاف اُمویان از ایرانیان درسمت های مهمی چون وزارت وفرماندهی سپاه و حکومت شهرها،استفاده می کردند.البته بسیاری از ایرانیانی که به خدمت خلافت عباسی درآمدند، سرنوشتی تلخ و ناگوار داشتند.  ص ۶۶  
 
۶) شباهت های عمده حکومت امویان و حکومت عباسیان چه بود؟  
پاسخ:  امویان و عباسیان حکومت راکه حق امامان معصوم(ع) بود با فریب ونیرنگ به دست آورده بودند وحکومت خودرا بر پایهٔ خشونت و ظلم بنا نهادند و چندان به دستورات دینی پای بند نبودند . ص ۶۶  
   ۷
) نام یک خاندان ایرانی که در زمان هارون رشید سمت وزارت و حکومت داشتند چه بود؟
پاسخ:برمکیان      ص67  چهار جوابی  - ص غ  
 ۸
) چرا خلفای عباسی آ ن گونه(به قتل رساندن) با ابومسلم و برمکیان، رفتار کردند؟
 پاسخ:چون از قدرت روز افزون خاندان های ایرانی می ترسیدند. 
 ۹
) به گفته برخی از مورّخان، نخستین ایرانی که در مدینه به حضور حضرت محمّد(ص) رسید و به دین اسلام مشرف شد....... بود. پاسخ کوتاه – ص غ- چهارجوابی
پاسخ: سلمان فارسی         ص68 
  ۱۰
) در جنگ احزاب (خندق )برای دفاع از شهر مدینه در مقابل حملهٔ مشرکان، به پیشنهاد .................. خندقی حفر شد.  پاسخ کوتاه – چهار جوابی
پاسخ: سلمان فارسی         ص68 
 ۱۱
) این سخن «سلمان از اهل بیت ماست ».از کیست؟
پاسخ: پیامبر اکرم (ص)         ص68 
  ۱۲
) چه عواملی در علاقه مندی ایرانیان به دین اسلام مؤثربود؟
پاسخ: پیام اسلام، برابری و برادری بود؛ این پیام برای مردم ایران که از امتیازات طبقاتی
اشراف ناخشنود بودند، جذابیت فراوانی داشت.
علاوه بر آن، اخلاق و رفتار پیامبر(ص) و امامان شیعه، نقش مهمی در علاقه مندی ایرانیان به دین اسلام داشت. ص68   
 ۱۳
) نام سه بزرگوارکه آرامگاه آنان درایران است بنویسید.
پاسخ: حضور امام رضا(ع) و خواهرش حضرت معصومه و برادرش حضرت شا ه چراغ ص  68 
فصل ششم- درس دوازدهم
 ۱)مهم ترین سلسله های ایرانی که در فاصله قرن های سوم تا پنجم در ایران به وجود آمدند کدامند؟
پاسخ: سلسله های طاهریان، صفاریان، علویان، سامانیان و آل بویه     ص69 
  ۲
) روابط سلسله های ایرانی با خلافت عباسی چگونه بود؟
(آیا سلسله های ایرانی از نظر رابطه با خلافت عباسی و چگونگی به قدرت رسیدن، مانند
هم بودند؟ مثال بزنید.)
پاسخ: الف-برخی از سلسله ها مانند طاهریان و سامانیان با فرمان خلفای عباسی به قدرت رسیدند و با تأیید آنها به حکومت خود ادامه دادندو روابط دوستانه داشتند.ب- بنیانگذاران سلسله های صفاریان،علویان طبرستان و آل بویه، بی اجازه و فرمانخلفای عباسی حکومت خود را برپا کردند و روابط خصمانه با عباسیان داشتند ویا خلفای عباسی را تحت نفوذ خود داشتند. ص69 
  ۳
) چراخلفای عباسی دشمن علویان طبرستان بودند؟
پاسخ:زیرا علویان پیرو مذهب شیعه بودند و حکومت عباسیان را به رسمیت نمی شناختند و از آنان اطاعت نمی کردند. ص69 
  ۴
) آل بویه در گسترش معارف و فرهنگ شیعه چه نقشی داشتند؟
پاسخ: به دستور فرمانروایان آل بویه به خصوص عضدالدوله که مشهورترین فرمانروای آل بویه بود، حرم مطهر امامان(ع) در نجف، کربلا و کاظمین بازسازی شد و مراسم روز عید غدیر و مجالس سوگواری امام حسین(ع) با شکوه برگزار می شد.   ص71 
  ۵
) ایرانیان مسلمان در تأسیس و گسترش معارف اسلامی، علوم انسانی و علوم تجربی، هنر و ادبیات چه نقشی داشتند؟
پاسخ:الف- تدوین کتاب های زیادی در رشته تفسیر قرآن کریم
ب- تدوین قواعد صرف و نحو ودستور زبان و ادبیات عربی توسط ادیبان ایرانی
ج- انتقال بخشی از میراث ادبی و تاریخی ایران باستان به جامعهٔ اسلامی د- نقش چشمگیرسلسله های ایرانی به خصوص سامانیان و آل بویه در رونق و شکوفایی فرهنگ و تمدن ایرانی  اسلامی
ﻫ- نقش وزیران وخاندان های بافرهنگ و دانش دوست ایرانی  مانندخاندان جیهانی و خاندان بلعمی )وزیران سامانیان ) در رونق و شکوفایی فرهنگ و تمدن ایرانی  اسلامی  ص73 
  ۶
)دو نمونه از جلوه های مهم معماری ایرانی – اسلامی را نام ببرید.
پاسخ:مساجد – آرامگاه ها ص75